Zintuiglijk waarnemen en schrijven
van waarneming naar verhaal

Tijdens het schrijven vertrouwen we gemakkelijk op wat we zien en horen. Maar een ervaring bestaat uit meer. Geur, smaak en tast kunnen een scène concreter maken, onverwachte associaties oproepen en herinneringen tot leven brengen.

In Zintuiglijk waarnemen en schrijven leren deelnemers hun zintuigen bewuster te gebruiken als bron voor verhalen. We richten de aandacht steeds op afzonderlijke zintuigen, onderzoeken wat een waarneming oproept en zoeken vervolgens naar manieren om die ervaring in taal om te zetten.

Het doel is daarbij niet om een tekst simpelweg vol te stoppen met beschrijvingen. Deelnemers leren juist welke waarnemingen iets toevoegen aan een verhaal en welke details beter kunnen worden weggelaten.

Bewust waarnemen

Een groot deel van wat we dagelijks zien, horen, ruiken, proeven en voelen nemen we nauwelijks bewust waar. Door onze aandacht tijdelijk op één zintuig te richten, vallen andere details op.

Daarbij werken we met verschillende vormen van waarneming:

Zien
Wat valt op wanneer je bewust kijkt? Welke vormen, bewegingen en details verdwijnen normaal gesproken naar de achtergrond?

Horen
Muziek, natuurgeluiden en alledaagse geluiden kunnen beelden, emoties en associaties oproepen. Deelnemers onderzoeken hoe geluid als uitgangspunt voor een tekst kan dienen.

Tasten
Vorm, textuur, temperatuur en gewicht geven informatie die met het oog niet altijd zichtbaar is. Door voorwerpen bewust te voelen, zoeken deelnemers naar woorden voor wat zij ervaren.

Proeven
Smaak is meer dan lekker of vies. We staan stil bij smaak, structuur en lichamelijke reacties en onderzoeken welke herinneringen en associaties daarmee verbonden zijn.

Ruiken
Geuren zijn sterk verbonden met plaatsen, personen en gebeurtenissen. Deelnemers onderzoeken welke beelden en verhalen een geur kan oproepen.

Van waarneming naar taal

Waarnemen is pas het begin. De volgende vraag is hoe je zo'n ervaring overbrengt op een lezer.

Daarbij zoeken deelnemers niet alleen naar precieze woorden, maar ook naar vergelijkingen en associaties. Een geur kan bijvoorbeeld iets vertellen over een omgeving, maar tegelijkertijd een herinnering oproepen. Een geluid kan spanning veroorzaken voordat duidelijk is waar het vandaan komt. De textuur van een voorwerp kan iets zeggen over de plaats waar een personage zich bevindt.

Zintuiglijke details worden zo onderdeel van het verhaal in plaats van losse beschrijvingen.

Zintuigen en herinnering

Zintuiglijke waarnemingen zijn vaak verbonden met herinneringen. Een bepaalde geur, smaak of melodie kan plotseling een plaats of gebeurtenis uit het verleden oproepen.

In de cursus onderzoeken deelnemers hoe zij herinneringen als materiaal voor een tekst concreter kunnen uitwerken door opnieuw vragen te stellen: wat zag je? Wat hoorde je? Wat rook je? Wat proefde je? Wat voelde je?

Deelnemers bepalen zelf welke herinneringen of ervaringen zij daarbij willen gebruiken. Het doel is niet om persoonlijke ervaringen te analyseren, maar om te ontdekken hoe zintuiglijke details materiaal kunnen opleveren voor een scène of verhaal.

Schrijven en reviseren

De waarnemingen worden tijdens de opdrachten steeds omgezet in tekst. Dat kan een korte beschrijving, scène of verhaalfragment zijn.

Daarna wordt teruggekeken naar wat er geschreven is. Welke details maken de scène concreter? Welke waarnemingen vertellen iets over een personage, plaats of gebeurtenis? En waar leidt een beschrijving juist af van wat belangrijk is?

Zo oefenen deelnemers niet alleen met zintuiglijk schrijven, maar ook met selecteren en reviseren.

Workshop of cursus

Zintuiglijk waarnemen en schrijven kan zowel als losse workshop als in een uitgebreidere cursusvorm worden aangeboden.

Workshop
Een kennismaking van ongeveer twee uur. Deelnemers voeren enkele zintuiglijke opdrachten uit en gebruiken hun waarnemingen als uitgangspunt voor een korte tekst of een verhaalfragment.

Cursus
In een reeks bijeenkomsten krijgen de verschillende zintuigen afzonderlijk aandacht. Iedere bijeenkomst grijpt kort terug op wat eerder is onderzocht en voegt een nieuw zintuig toe. Uiteindelijk worden de verschillende waarnemingen gecombineerd in een eigen tekst.

Een mogelijke opbouw is:

1. Zien
2. Horen
3. Tasten
4. Proeven
5. Ruiken
6. Herinnering en verhaal

Praktische informatie

Vorm: losse workshop of cursus van meerdere bijeenkomsten
Workshopduur: ongeveer 2 uur
Cursusvorm: bijvoorbeeld 6 bijeenkomsten
Opdrachten: korte teksten, scènes en verhaalfragmenten op basis van zintuiglijke waarneming
Locatie: op locatie, bijvoorbeeld bij een bibliotheek, school of culturele organisatie
Doelgroep: af te stemmen op leeftijd, schrijfervaring en organisatie

De precieze duur, groepsgrootte en invulling worden in overleg afgestemd.

Interesse in Zintuiglijk waarnemen en schrijven? Neem contact op om de mogelijkheden te bespreken.